राजा आनन्ददेवले भक्तपुरको निर्माण गर्दा भक्तपुरलाई दुष्ट शक्तिबाट रक्षा गर्न भक्तपुरको वरिपरि अष्ट मातृका गणको पीठहरु निर्माण गर्न लगाएका थिए । हरेक अष्ट मातृकाहरुको पीठसंगै अष्ट भैरवको पनि मुर्ती स्थापना गर्न लगाएका थिए । अष्ट भैरवलाई अष्ट मातृकाका श्रीमान भन्ने गरिन्छ । जस अन्तर्गत

१. असिताङ्ग भैरव – ब्रम्हायणी

२. रूरू भैरव – महेश्वरी

३. चण्ड भैरव – कौमारी

४. क्रोध भैरव – भद्रकाली

५. उन्मक्त भैरव – बाराही

६. कपाली भैरव – ईन्द्रायणी

७. भिष्ण भैरव – महाकाली

८. संहार भैरव – महालक्ष्मी

हुन । श्वेत बर्णकी माता महेश्वरीलाई नेपाल भाषामा बाता अजिमा भनिन्छ । महेश्वरी माताका श्रीमान रूरू भैरव हुन । महेश्वरी पीठबाट वाचुत्व टोलमा आउँदा उकालोमा अवस्थित बुद्धको मुर्तीबाट बायाँ तिर रूरू भैरवको मुर्ती रहेको छ । रातो रुप, दिब्य तेज रत्न जडित मुकुत लगाएको कुकुर माथी सवार भैरव नै रूरू भैरव हुन । कानमा कुण्डल, पाउ सम्म आउने रुद्राक्ष माला लगाएका दायाँ हातले त्रिसुल र डमरू समातेका र बायाँ हातले नागपास समाएका भगवान रूरू भैरव एकदम भयंकर मुद्रामा हुनु हुन्छ । भगवान रूरू भैरवलाई भेट्न माता महेश्वरी उकालोमा रहेको ठूलो शिलामा आएर कुरेर बस्ने गर्दछ । यसै शिलामा भगवान रूरू भैरव आएर दुई स्त्री पुरुष प्रेमका कुराकानी गरि बस्दछ भने जनबिश्वास रहेको छ । माता महेश्वरीको पूजा गर्दा यस भैरवको पनि पूजा गरेको खण्डमा मात्र पूजाको फल मिल्ने जनबिश्वास रहेको छ । एकदमै असुरक्षित एवं फोहर ठाउँमा राखिएको यस भैरवको अस्तित्व संकटमा परेको छ । यस भैरवलाई स्थानियहरु एवं स्थानिय सरकार मिलेर जोगाउनु पर्ने आजको आवश्यक रहेको छ ।

लेख: GR Ranjit

सहयोगी: Bijendra Pulanchhe

तपाइँहरु नझुकिनु होला तलको फोटो कुनै मन्दिरको होइन । यो त एक फल्चाको फोटो हो । यस फल्चाको नाम महाकाली फल्चा हो । भक्तपुर वडा नं ६, लालाछेंमा अवस्थित यस फल्चामा बैशाख ४ गते द्य:स्वगं दिने दिन भोलाछें टोलमा अवस्थित महाकाली द्य:छेंमा रहेको महाकालीको मुर्ती राख्ने गर्दछ । भक्तपुरमा मनाउने बिस्का जात्राको छैठौं दिन “महाकाली महालक्ष्मी खट जुधाउने जात्रा” हुने गर्दछ । महाकाली र महालक्ष्मीलाई दिदी बहिनीको रुपमा लिने गर्दछ भने याछें गणेश (अशोक बिनायक) लाई तिनीहरुको भाइ भन्ने गर्दछ । भाइले दिदीहरुलाई जात्रामा बोलाउने भनेर याछें गणेशको जात्रा याछेंबाट दुगुमला, गोल्मढी, दामलाचा गल्ली, भोलाछें, थालाछें हुन्दै पुन: याछें मै पुर्याउने गर्दछ । महालक्ष्मीले महाकालीलाई माइत जाऊ भनेर बाेलाउन जादा महाकाली श्रीगाँर गरेर बस्दा ढिला भएछ । दिदीहरुलाई बोलाएर आफू चाहिँ याछें गणेशको द्य:छेंको छिंडीमा लुकेर बस्दछ । दिदी बहिनी माइतीमा आउँदा माइतिको धोका बन्द भएको देखेर भएको मनमुटावको प्रतीक महाकाली र महालक्ष्मीको खट जुधाउने गर्दछ । यसरी खट जुधाउँदा महाकाली र महालक्ष्मीको खटलाई तीन पटक जुधाउने गर्दछ । खट जुधाएपछि बैशाख ३ गते महाकालीको मुर्तीलाई यस फल्चामा राख्ने गर्दछ । भोलि ४ गते द्य:स्वगं दिएपछि उक्त मुर्तीलाई बाजागाजाका साथ भोलाछें अवस्थित द्य:छेंमा पुर्याउने गर्दछ ।

लेख: GR Ranjit