नम्रा भगवान / नमो बुद्ध (Namo Buddha)
नमो बुद्धको अर्थ बुद्धलाइ नमस्कार भन्ने बुझिन्छ । अर्को थरीका अनुसार “अमोइ पुत्र” शब्दबाट पछि नमो बुद्ध हुन पुगेको भन्ने तर्क रहेको छ। तर यहाँ नमो बुद्धको अर्थ भगवान बुद्धलाई नमस्कार गरेको भन्ने बुझ्नु पर्छ।
“नमो बुद्ध” बारे एक किंवदन्ती यश प्रकार रहेको छ ।
उहिले परापूर्वकालमा पाँचाल देश (हालको पनौती) मा महारथ नामको धर्मिक राजाले राज्य चलाउँन्थ्यो। उहाँका महाप्रणाद, महादेव र महासत्व नाम गरेको तीन छोराहरू थियो। एक दिन ति तीनै राजकुमारहरू वनमा डुल्दै जान्दा घनघोर जंगलको विचमा पुगेछन । बाघ, भालुको त्रास बोकि सर्तक हुदै घुम्दै जाँदा एक कुनमा हलचलै गर्न नसक्ने अवस्थमा ५ वटा बाघको बच्चा (डमरूहरू) ले घेरिएर राखेका बाघिनीको सामुन्ने पुगेछन र ती बाघिनी धेरै दिनदेखि खान नपाएकाले दुब्लो हाड र छाला मात्रै थियो । ति राजकुमारहरूले बाघिनीको त्यस्तो अवस्था देखेर महासत्वको मनमा महाकरूणा उत्पन्न भयो र मनमनै सोच्न थाले कि अब खाना दिनलाई केही छैन र मैले मेरो रगत र मासु खुवाएर भए पनि यी बाघिनी र डमरूहरूलाई बचाउँनु पर्छ । आफ्नो शरीर त्यागेर अरूलाइ परोपकार गर्ने मौका यहि हो । केही समय पछि तिनै जना दाजुभाइ त्यहाँ बाट फर्के । तैपनी महासत्वको मन भने खुशी थिएन । र उनि दाईहरूलाइ छल्दै पुन: बाघिनीको सामुन्ने नै उपस्थित भए र आफ्नो शरीर दान गरियो तर बाघिनी धेरै दिन देखि केहि खान नपाएकोले निकै कमजोर र हलचल समेत गर्न सकेको थिएनन, त्यसैले गर्दा बाघिनी समक्ष महासत्वले शरीर नै भोजनको लागि दान गरे पनि बाघिनीले झम्टन सम्म सकेनन । झन त्यो अवस्थ देखेर महासत्व महाकरूणाले विह्वल भयो । त्यस्तो अवस्था देखेर महासत्वले यत्ता उत्ता हतियारहरू खोजे तर केहि पनि भेटिएन । तब नजिकै रहेको पुरानो बाँसको टुक्राले महासत्वले आफ्नो शरीरबाट रगत निकाल्दै बाघिनी र डमरूहरूलाई पिलाए । त्यसपछि तिघ्राका मासु बाघिनी र डमरूहरूलाई काँटदै खुवाए क्रमश अन्य भागका मासुहरू पनि खुवाउँदै जानुभयो। ति दुर्बल बाघिनी र डमरूहरूलाई आफ्नो शरीरको रगत र मासु खुवाइ केही सहास र बल बढेको देखेर पृथ्वी कम्पमान भयो। सुर्य पनि धमिलीन थाले र आकाशबाट सुगन्ध मिश्रित पुष्पहरू बर्षा हुनथाले साथै देवताहरूले आकाशबाटै बोधिसत्व महासत्वको ठुलो प्रशंसा गर्दै स्तुति पनि गर्न थाले । यसरी बोधिसत्व महासत्वले आफ्नो शरीर बाघिनीलाई दान गर्दै परम आनन्द र परम सुख प्राप्त गर्दै वहाँ परलोक हुनुभयो ।
यता यस्तो घटना घटदै थियो भने उता दरवारमा महारानी पनि त्यहिबेला मै निदाउँनु पुगेछन । र सपनामा आफ्नो दुई वटै स्तनहरू काटिएको, दाँत झरेको र तीन वटा परेवाको बच्चाहरूलाई बाजले लखेटेको देखेर ब्युझिनु भएछ । यस्तो सपना देख्नु अवश्य पनि नराम्रो संकेत हो । मैले के दु.ख भोग्नु पर्ने हो भनि महारानी रूदै कराउँदै राजालाइ बिन्ती गर्नु पुगिन । राजा महारथले महारानीलाई आश्वासन दिदै राजकुमारहरूलाई खोज्नुको निमित सैनिकहरूलाइ पठाए । त्यति नै बेला राजाले महाप्रणाद र महादेव त्यतै तिर आइरहेको देख्नु भयो। तर महासत्वलाई चाँहि नदेख्दा राजाको मनमा शंका उत्पन्न भयो । त्यति बेला महाप्रणाद र महादेवले भाई महासत्व संग भएको वियोगको कुराहरू बृतान्त बताए । महाप्रणाद र महादेवले राजा महारथ समक्ष यो घटना सुनेर राजपरिवारका सबै सदस्यहरू महासत्वको महाकरूणा चित्तलाई सम्झदै रूदै कराउँदै वहाँको हाडमात्र भएको स्थानमा पुगे । त्यो अवस्था देखेर महारानिले “अमोइ पुत्र” भनेर छोरालाई पुकारे । त्यही अमोइ पुत्र भन्ने शब्दबाट नमो बुद्ध हुन पुग्यो भन्ने कथन रहेको छ । त्यसपछि राजा र महारानीले धेरै विलाप गरेर आफ्नो छोराको अस्तुलाई पुजा गर्दै, सात वटा सुनको बट्टामा ति अस्तुहरूलाइ राख्दै महारथले त्यहाँ चैत्यको स्थापन गर्नु भयो र त्यही स्थानलाइ हामीहरू नमो बुद्ध भनि पवित्र धार्मिक स्थलको रूपमा मान्ने गर्छौ ।
त्यही महाकरूणाकारी बोधिसत्व महासत्व नै धेरै कल्प पछि फेरि नेपालको लुम्बिनीमा राजकुमार सिदार्थ गौतमको रूपमा जन्म लिनु भयो । त्यसपछी उहाँले गृह त्याग गरि बिहारको बोधगाया स्थित वृक्ष कल्प मुनि ६ बर्ष कठोर तपस्या पश्चात बुद्धत्व ज्ञान प्राप्त गरी भगवान बुद्ध तथा सातौ बुद्ध हुनु भएको थियो । त्यसैबेलाका पाँचालाका राजा महारथ नै पछि कपिलवस्तुका महाराज शुद्धोधन र महारानी मायादेवीको रूपमा पुर्नजन्म लिनु भएको थियो भने महाप्रणाद मत्रयै बोधिसत्व (भविस्यका मत्रैया बुद्ध), महादेव मन्जुश्री बोधिसत्व, बाघिनी महाप्रजापति र ति पाँचवटा डमरूहरू पांच भद्रवार्गीय भिक्षुहरू हुन भन्ने बौद्ध दर्शन शास्त्रहरूमा भेटिन्छन।
लेख: GR Ranjit
